Grade 4 Kiswahili Ngeli Za Nomino β Umoja Na Wingi Wa Nomino Katika Ngeli Ya A-WA Notes
Ngeli za Nomino β Umoja na Wingi: Ngeli ya A-WA π©βπ«π¨βπ©βπ§βπ¦
Somo: Kiswahili (Kenya) β Lengo: Kuona jinsi nomino za ngeli ya AβWA zinabadilika kutoka umoja (m-) kwenda wingi (wa-) na jinsi sehemu nyingine za sentensi zinavyokubaliana nazo.
1. Je, ngeli ya AβWA ni nini?
Ngeli ya AβWA ni ile inayowakilisha watu au viumbe wanaotumia kiambishi cha mβ kwa umoja na waβ kwa wingi.
Mfano:
- mwalimu β walimu π¨βπ«
- mwanafunzi β wanafunzi π©βπ
- mtoto β watoto π¦π§
2. Sheria za haraka (Rahisi)
- Badilisha kiambishi mβ kuwa waβ ili kupata wingi. (mwalimu β walimu)
- Vitenzi (maβtabia) vinakubali na wingi: ana β wana. (Mwalimu anasoma β Walimu wanasoma)
- Vivumishi/maelezo (adjectives) vifaa vinabadilika: mrefu β warefu. (mtoto mrefu β watoto warefu)
- Viwili/vimiliki (possessives) vinaonekana pia: mwalimu wangu (umoja) β walimu wangu (wingi).
- Viashirio (demonstratives): huyu (huyu = for singular) β hawa (hawa = for plural). (mwalimu huyu β walimu hawa)
3. Mifano ya jumla
Umoja
Mwalimu anacheka. π¨βπ«
Mwanafunzi mdogo anaongea.
Mwalimu anacheka. π¨βπ«
Mwanafunzi mdogo anaongea.
Wingi
Walimu wanacheka. π©βπ«π¨βπ«
Wanafunzi wadogo wanaongea.
Walimu wanacheka. π©βπ«π¨βπ«
Wanafunzi wadogo wanaongea.
4. Maelezo ya sehemu kwa sehemu
- Nomino: mβ β waβ (mtoto β watoto)
- Kitenzi (verb): kifupisho cha m-yeye 'a' β wa-wao 'wa' (ana β wana)
- Vivumishi (adjective): mβvivumishi β waβvivumishi (mdogo β wadogo)
- Demo (huyo/hawa): huyu (umoja) β hawa (wingi)
- Miliki (my/our): mf. "mwalimu wangu" β "walimu wangu" (possession haibadiliki sana lakini vitenzi/vivumishi vinakubaliana)
5. Mazoezi (Jaribu)
- Badilisha kuwa wingi:
- a) mwalimu β ______
- b) mwanafunzi β ______
- c) mtoto mdogo β ______
- d) mtoto mrefu β ______
- Badilisha vitenzi:
- a) Mwalimu anasoma. β Walimu ______.
- b) Mwanafunzi anaimba. β Wanafunzi ______.
- Chagua demonstrative sahihi:
- a) mwalimu _____ (huyu / hawa)
- b) mwanafunzi _____ (huyu / hawa)
6. Majibu
- a) walimu b) wanafunzi c) watoto wadogo d) watoto warefu
- a) Walimu wanasoma. b) Wanafunzi wanaimba.
- a) mwalimu huyu β walimu hawa (sahihi: "huyu" kwa umoja; "hawa" kwa wingi)
b) mwanafunzi huyu β wanafunzi hawa
Vidokezo vya Mwisho
- Soma na uangalie kiambishi: m- kwa umoja, wa- kwa wingi.
- Angalia pia vitenzi na vivumishi; vinabadilika pamoja na nomino.
- Mazoezi mengi yatakusaidia kukumbuka haraka. Jaribu kuunda sentensi zako mwenyewe!
Kwa msaada zaidi, niambie β nitakutengenezea karatasi za mazoezi za ziada! βοΈ