Grade 1 Kiswahili Nyakati Notes | Myfuture CBC Revision App

📝 Practice Quiz 📱 Download Myfuture CBC App From Playstore

📘 Revision Notes • 📝 Quizzes • 📄 Past Papers available in app

Nyakati (Tenses)

Topic: topic_name_replace · Subject: subject_replace · For learners aged age_replace (Kenya)

Nyakati ni njia ya kuonyesha wakati wa tendo (nilifanya, ninafanya, nitafanya). Hapa tunazingatia muundo wa vitenzi katika Kiswahili: kifupisho cha mhusika (subject prefix) + kiashiria cha wakati (tense marker) + mzizi wa kitenzi + tovuti ya mwisho (kwa kawaida -a).

Muundo wa kimsingi

Mfano wa sehemu: SUBJ + TENSE + ROOT + -a

Nyakati muhimu na mifano (kwa kitenzi kuenda = to go)

1. Sasa / Present (na)

Ninaashiria tendo linaloendelea au la kawaida.

          Mimi: Ninaenda (I am going / I go) · Wewe: Unaenda · Yeye: Anaenda

          Sisi: Tunaenda · Ninyi: Mnaenda · Wao: Wanaenda

2. Uliopita / Simple past (li)

Tendo lilimalizika wakati uliopita.

          Mimi: Nilienda · Wewe: Ulienda · Yeye: Alienda

          Sisi: Tulienda · Ninyi: Mlienda · Wao: Walienda

Mfano wa Kile kinachowezekana katika muktadha wa Kenya: Nilienda sokoni la Gikomba jana.

3. Kamili / Present perfect (me)

Tendo limefanyika na linaendelea kuwa na matokeo sasa.

          Mimi: Nimeenda (I have gone) · Wewe: Umeenda · Yeye: Ameenda

          Sisi: Tumeenda · Ninyi: Mmeenda · Wao: Wameenda

Mfano: Tumeenda shule leo.

4. Baadaye / Future (ta)

Tendo litatokea baadaye.

          Mimi: Nitaenda · Wewe: Utaenda · Yeye: Ataenda

          Sisi: Tutaenda · Ninyi: Mtaenda · Wao: Wataenda

Mfano: Tutaenda Mombasa wiki ijayo.

5. Amri (Imperative) na Subjunctive

Amri (to give orders / commands): Nenda! (Go!) · Nendeni! (Go — plural)
Subjunctive (matakwa / after some connectors): mwisho wa -e — Niende, Uende, Aende (may/should go).

Unafasi wa Kukanusha (Negation) — muhtasari

Kukanusha kunabadilisha sehemu ya mhusika au kivumishi. Hapa kuna mifano rahisi, inayotumika kwa kawaida:

Present negative: Mimi sipendi / Sifanyi kazi (I do not...). Mfano: Sifanyi kazi saa saba.
Past negative (mfano wa kawaida): Sikuenda = I did not go; Hakuenda = He/She did not go.
Perfect negative (never): Sijawahi — Sijawahi kwenda Marekani (I have never been to the USA).
Future negative: Sitaenda = I will not go. (mifano ya kuanzia kwa mazoezi)
Amri hasi: Usiende! (Don't go!)

Kukanusha kuna kanuni za muundo tofauti kwa kila wakati; kwa sasa jiweke karibu na mifano hii na uongeze mazoezi ya kuisoma na kuandika.

Mifano kadhaa za kawaida (Kenya)

Ninaenda darasani. (I am going to class.) — darasa = school class (mfano wa shule ya msingi/sekondari).
Nilienda sokoni Gikomba jana. (I went to Gikomba market yesterday.)
Tutaenda kwa safari ya shule Mombasa. (We will go on the school trip to Mombasa.)
Sijawahi kuona simba katika Hifadhi ya Nairobi. (I have never seen a lion in Nairobi National Park.)

Mazoezi mafupi (Practice)

Jibu kwa kutumia muundo sahihi wa wakati:

(ni / kwenda) — Mimi ______ darasani sasa. → Ninaenda
(li / kuja) — Yeye jana ______ nyumbani mapema. → Alienda (au Alikuja kulingana na verb uliotaka)
(ta / kwenda) — Sisi kesho ______ sokoni. → Tutaenda
(me / soma) — Wewe tayari ______ somo hilo. → Umesoma
(negative future) — Mimi ______ kwenda kesho. (use 'go') → Sitaenda

(Majibu yameonyeshwa ili kukusaidia kujirekebisha.)

Vidokezo vya mwalimu/mwanafunzi:

Tambua mzizi wa kitenzi (km. enda, soma, fanya) — tense inajiweka mbele ya mzizi.
Tumia mifano ya karibu na maisha ya shule/katika mtaa wa Kenya (soko, shule, mbuga) ili kufanya mazoezi kuwa ya maana.
Ziruhusu wanafunzi kuunda sentensi chache za kila wakati (jana, sasa, kesho) na kuzibadilisha kwa negative na subjunctive.

End of notes on "Nyakati" — adapt and practise with more verbs. 📚⏳

Rate these notes

⭐ ⭐ ⭐ ⭐ ⭐

Topics

Nyakati Notes, Quizzes & Revision