Grade 10 Kiswahili – Viakifishi – Herufi Kubwa, Nukta, Kipimo, Alama za Mtajo Quiz
1. Linapofika suala la kutumia herufi kubwa, ni lini tunaanza neno kwa herufi kubwa?
Herufi kubwa hutumika kuanza sentensi ili kuonyesha mwanzo wa wazo jipya au taarifa mpya.
2. Ni maneno gani kati haya yanapaswa kuandikwa kwa herufi kubwa?
Majina ya watu na mahali ni majina maalumu (proper nouns) na kwa hivyo huandikwa kwa herufi kubwa.
3. Je, jina la lugha linapaswa kuandikwa kwa herufi kubwa au ndogo? (mfano: Kiswahili)
Majina ya lugha ni majina maalumu na kwa hivyo yanaanza kwa herufi kubwa, mfano Kiswahili, Kiingereza.
4. Je, neno 'mimi' linapoonekana katikati ya sentensi linapaswa kuandikwa kwa herufi kubwa?
Kitenzi cha nafsi ya kwanza 'mimi' hachaanzi kwa herufi kubwa isipokuwa ikiwa ni mwanzo wa sentensi au sehemu ya jina maalumu.
5. Nukta (.) kwa Kiswahili hutumika kwa kawaida kwa ajili gani?
Nukta hutumika kumalizia sentensi za taarifa (maelezo) kuonyesha kuwa wazo limekamilika.
6. Nukta hutumika wapi pia isipokuwa mwisho wa sentensi?
Kifupisho kama 'dkt.' au 'sbb.' huisha kwa nukta kuonyesha kuwa neno limefupishwa.
7. Nukta katika nambari (decimal point) hutumika kwa nini? (mfano 2.5)
Nukta ya desimali inaonyesha sehemu ndogo za nambari baada ya sehemu kamili, kama 2.5 = mbili na nusu.
8. Koma (,) katika Kiswahili hutumika kwa nini?
Koma hutumika kutenganisha vipengele vya orodha na kutoa mapumziko yaliyopangwa ndani ya sentensi ili kuboresha uelewa.
9. Je, tunaweka koma kabla ya 'na' kila wakati tunapoorodhesha vitu?
Katika Kiswahili koma kabla ya 'na' haizo rasmi isipokuwa ili kuzuia utata au wakati vitu vinajumuisha koma ndani yao.
10. Alama ya kuuliza (?) hutumika kwa ajili ya kuonyesha nini?
Alama ya kuuliza inaweka mwisho wa swali la moja kwa moja ili msomaji aelewe kuwa kuna swali linazoelezwa.
11. Alama ya mshangao/kioma (!) hutumika lini katika maandishi ya Kiswahili?
Alama ya mshangao inaonyesha hisia kali kama mshangao, haraka, au wito kwa msikilizaji.
12. Koloni (:) kwa kawaida hutumika kwa ajili ya nini?
Koloni hutumika kuonyesha kuwa maelezo zaidi, orodha au nukuu yatafuata mara tu baada ya alama hiyo.
13. Nusu-koloni/semicolon (;) hutumika kwa namna gani?
Nusu-koloni hutumika kuunganisha vifungu vinavyohusiana au kutenganisha vipengele vya orodha ambavyo tayari vina koma ndani.
14. Alama ya nukta tatu ( ... ) inatumika kwa ajili ya nini?
Nukta tatu zinaonyesha kuwa sehemu ya maneno imekatika, imepitishwa, au wazo linaachwa bila kumalizika kikamilifu.
15. Alama ya nukuu (" ") hutumika wapi katika Kiswahili?
Nukuu hutumiwa kuonyesha maneno ambayo mtu alisema kwa maneno yake au wakati tunakopa nukuu kutoka kwa chanzo.
16. Klambo/parenthesis ( ) hutumika kwa ajili gani?
Klambo zinaweka maelezo ya ziada ambayo yanasaidia msomaji kuelewa lakini hayatoi sehemu muhimu ya sarufi ya sentensi kuu.
17. Bandia/kiongezaji cha maneno (hyphen) hutumika vipi katika Kiswahili?
Hyphen hutumika kuunganisha sehemu za neno au maneno yaliyoundwa pamoja ili kuonyesha uhusiano wa kisarufi.
18. Unapotumia anwani ya barua pepe au URL, je, tunatumia nukta vipi?
Nukta ni sehemu ya anwani za intaneti na barua pepe; tunapaswa kuwa mwangalifu isiwe nukta ya mwisho inayofikishwa kama punctuation ya sentensi.
19. Je, kwanza ya nukuu ya maneno ya moja kwa moja inavyoanza na herufi kubwa au ndogo?
Kama nukuu inarejelea sentensi kamili ya mtu, neno la kwanza linaanza kwa herufi kubwa; la sivyo linaweza kuanza kwa herufi ndogo.
20. Unapotumia herufi za kwanza za majina ya watu kwa initials (mfano: J. K. ), jinsi gani ya kuandika?
Kuandika initial kama 'J. K.' hutumia herufi kubwa za majina na nukta kuashiria kuwa ni fupi la jina.
21. Mara nyingi, katika kuandika vipimo kama urefu au uzito, ni muundo upi sahihi?
Kulingana na desturi za kimataifa, nafasi ndogo (non-breaking space) inashauriwa kati ya namba na kifungu cha kipimo ili kusomeka vizuri.
22. Je, herufi ya kifungu cha kipimo (unit) kama 'm' kwa mita inapaswa kuwa kubwa au ndogo?
Herufi za vitengo za SI hutumika kwa herufi ndogo isipokuwa zimetokana na jina la mtu (Newton - N), ambayo hutumika kwa herufi kubwa.
23. Alama ya nukta (.) inapowekwa mwishoni mwa sentensi na hiyo sentensi pia iko ndani ya nukuu, je, ni pale ndani au nje ya nukuu?
Kiswahili hutegemea kama nukuu inaunda sentensi kamili; ikiwa ndiyo, nukta iko ndani ya nukuu, vinginevyo nukta inabaki nje.
24. Je, tunaweka nafasi ngapi baada ya nukta kabla ya kuanza sentensi inayofuata?
Kanuni za kawaida za usanifu wa maandishi ni kutumia nafasi moja baada ya nukta kabla ya kuanza sentensi mpya.
25. Kipi kati ya vifungu vinavyoorodheshwa vinafaa kutumia koloni kabla ya orodha?
Koloni hutumika kuonyesha kuwa orodha, maelezo au mfano utafuata, hivyo inafaa kabla ya orodha.
26. Kama unapouliza swali si la moja kwa moja lakini ni swali lililoripotiwa (kwa mfano: Aliuliza kama angefika), je, unahitaji alama ya kuuliza mwishoni?
Maswali yaliyoripotiwa au ya siyo moja kwa moja huandikwa kama sentensi za taarifa, hivyo hayahitaji alama ya kuuliza.
27. Je, jina la dini au jina la Mungu linavyoandikwa kwa herufi kubwa au ndogo? (mfano: Mungu, Kikristo)
Majina ya dini na majina ya Mungu ni majina maalumu na kwa kawaida huandikwa kwa herufi kubwa kuonyesha heshima na umoja wa jina.