Grade 10 Kiswahili – Uandishi wa Kibunifu – Masimulizi kutokana na picha Quiz
1. Picha inaonyesha mtoto aliyelala jana. Ni aina gani ya wakati inayofaa kuelezea tukio hilo?
Tukio limefanyika jana (kimekamilika), hivyo tunatumia wakati wa zamani (li-) kwa mtu wa tatu: "alilala".
2. Katika maelezo ya picha kuna kundi la watoto. Ni umoja gani wa kitenzi unaofaa kwa sentensi: "Watoto _____ mpira"?
Kitenzi kinapaswa kuungana na nomino ya wingi "watoto" kwa kutumia kiambishi nafasi cha wingi 'wa/wa-' katika wakati wa sasa: "wanacheza".
3. Unataka kumweleza msichana uliemuona kwenye picha jana. Ni muundo gani sahihi wa kusema "I called the girl (yesterday)" kwa Kiswahili?
Katika wakati wa zamani kwa nafsi ya kwanza, kiambishi cha kitu ambacho kinamuwakilisha mtu wa tatu wa jinsia ya kimoja ni 'm', hivyo "nilimwita" ni sahihi.
4. Chagua kifungu sahihi cha uhusiano kwa nomino: "Mtu ____ alinisaidia kwa kupanda miti."
"Mtu" ni nomino ya daraja ya watu (m-/wa-), hivyo kiunganishi sahihi cha ufafanuzi wa mtu ni "ambaye" (mmoja). "Ambao/ambayo" hutumika kwa viwango vingine za nomino.
5. Katika maelezo ya picha: "Kitabu cha mwanafunzi" ni muundo gani wa umiliki sahihi?
Kitabu (daraja ki/vi) chenye umiliki wa 'mwanafunzi' hutumia kizigeu sahihi cha umiliki 'cha' kwa daraja la kitu: "kitabu cha".
6. Picha ina watoto wawili wadogo. Ni matumizi gani ya kivumishi sahihi kwa sentensi: "Watoto _____"?
Kwa nomino za wingi za daraja m/wa (watoto), kivumishi kinapaswa kutumia m/wa- concord: "wadogo" (si "mdogo" ambayo ni umbo la mshono wa umoja).
7. Unatafsiri tofauti kati ya matukio kwenye picha; chagua muungano unaofaa wa kuonyesha kinyume: "Alitaka kununua kitu, _____ hakukupata pesa."
"Lakini" ni kiunganishi kinachoonyesha tofauti au kinyume kati ya mawazo mawili; hivyo kinatosha kuonyesha kuwa hakununua licha ya kutaka.
8. Unafafanua mahali pa kuweka picha: "Aliweka picha ____ meza." Ni preposition gani sahihi kuonyesha juu ya kiti/mezani?
"Juu ya" inatumika kuonyesha kuwa kitu kiko juu ya kitu kingine (picha juu ya meza), hivyo ni sahihi.
9. Tumia sauti taslimu (passive) kwa sentensi: "Mwalimu aliandaa maonyesho." Chagua muundo sahihi wa pasiv:
Sauti ya pasiv inatumia nomino kama somo; wakati wa zamani wa nomino ya daraja husababisha 'ya-' kwa 'maonyesho' ikifuatiwa na umbo la pasiv: "yaliandaliwa" kisha 'na mwalimu'.
10. Picha inaonyesha watu wakipika sasa. Ni muundo gani wa sasa unaoendelea unaofaa kuelezea hali hiyo: "Watu hao ____ chakula"?
"Wanapika" inaonyesha tendo linaendelea sasa (present progressive), hivyo inafaa kuelezea watu wanaopika katika picha.
11. Unataka kuelezea kuwa hakuna watoto darasani katika picha. Ni muundo sahihi wa kukanusha uwepo?
Kuonyesha kutokuwepo kwa vitu au watu tunatumia 'hakuna' + nomino bila kiambishi: "Hakuna watoto darasani" ni sahihi.
12. Katika sera ya maelezo ya picha, ni namna gani ya kuwonyesha kusudi kwa kutumia infinitive: "Alikuja mjini ____ vitabu"?
Baada ya kitenzi cha kuja, kusudi linaonyeshwa kwa infinitive bila 'ili' au 'kwa': "Alikuja mjini kununua vitabu."
13. Unamuelezea mwandishi katika picha; ni muundo sahihi wa kusema "I saw the children" kwa kutumia kiambishi cha kitu cha wingi?
Kiambishi cha objekti kwa watu wa wingi wa daraja la watu ni 'wa' baada ya tense: 'Nili-wa-ona' -> "Niliwaona"; sentensi inapaswa kutumia nomino ya wingi 'watoto'.
14. Chagua muundo sahihi wa kivumishi kwa nomino ya daraja ki/vi: "Chakula ____ kilikuwa kitamu".
"Chakula" ni daraja ki/vi (ki- kwa umoja), hivyo kivumishi kinahitaji concord ya ki: "kikubwa".
15. Unatafsiri maelezo ya mtu aliye karibu na picha. Ni demonstrative gani sahihi: "Mwalimu ____ anasema sasa" (mwalimu yupo karibu)?
"Huyu" ni demonstrative ya mtu aliyeko karibu (mmoja), hivyo inafaa kwa "mwalimu huyo anayeko karibu".
16. Katika sentensi ya kukanusha ya nomino, ni muundo sahihi wa kusema "Huyu si mwalimu"? Chagua sahihi:
Katika muundo mfupi wa kukanusha wa sentensi ya nomino tunatumia 'si' bila 'o' kwa nafsi ya tatu: "Huyu si mwalimu" ni sahihi na ya kawaida kwa Kiswahili sanifu.
17. Unataka kuelezea kusudi kwa kutumia sarufi sahihi: "Nilitoka kijijini ____ kupata kazi." Ni muunganiko gani sahihi?
"Ili" inaonyesha kusudi na inafuatana na infinitive au msubili; hivyo "Nilitoka kijijini ili kupata kazi" ina maana sahihi ya kusudi.
18. Unatafsiri kile kinachoonekana kwenye picha kwa kuonyesha kuwepo kwa kitu. Ni sentensi gani sahihi kuanzia maneno 'Kwenye picha...'?
'Kuna' hutumika kuonyesha kuwepo kwa kitu. Baada yake inafuatiwa na nomino bila kiambishi: "Kuna mbwa."
19. Unatoa amri kwa mchoraji: 'Take the picture!' Ni amri gani sahihi kwa Kiswahili?
Amri (imperative) ya kitenzi 'chukua' ni muundo sahihi wa kuamrisha mtu achukue kitu: "Chukua picha!"
20. Kila asubuhi baba hupika kahawa kabla ya kwenda kazi. Ni muundo gani unaonyesha tendo la kawaida/habit katika Kiswahili?
'Hupika' (kiambishi 'hu-') inaonyesha tendo linalofanyika mara kwa mara/habitual, hivyo inafaa kuelezea tabia.
21. Picha inaonyesha msichana aliyesafiri tayari. Ni muundo sahihi wa kusema: "Watu wawili ____ kwenda" (juu ya makundi mawili walikusanyika)?
Kwa watu wawili (w- wingi), kitenzi cha perfeki kinatumia 'wa' concord: 'wamesafiri' inaonyesha walisafiri tayari.
22. Unaelezea mlolongo wa matukio katika maelezo ya picha: 'First he climbed, then he descended.' Ni muunganiko sahihi wa Kiswahili kwa 'then'?
'Kisha' ni kiunganishi kinachotumika kuonyesha mfuatano wa matukio (baadaye/then), hivyo ni sahihi kuelezea mlolongo wa vitendo.
23. Unatafsiri maelezo ya eneo katika picha: 'On the left of the tree there is a bench.' Ni muundo gani sahihi kuanzia 'Kushoto ya mti...'?
Mahali linapotanguliwa kwa 'kushoto ya mti', muundo sahihi unafuata na 'kuna' kwa kuonyesha kuwepo: "Kushoto ya mti kuna benchi."