Grade 10 Kiswahili – Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari Quiz

1. Chagua kifungu sahihi cha kuunganisha kwa taarifa za maneno yaliyosemwa: Mkurugenzi alisema _____ kampuni itapanua shughuli zake mwaka ujao.

kwamba
ikiwa
ili
hata
Explanation:

Katika kuripoti maneno ya mtu (reported speech) kutumia 'kwamba' au 'kwamba / kwamba' ni sahihi kuanzisha taarifa inayofuata. 'Kwa kuwa' au 'ikiwa' hazilingani na muundo wa kuripoti maneno.

2. Chagua muundo sahihi wa makubaliano ya mhusika: 'Waandishi wa habari _____ waliripoti tukio hilo jana.'

waliripoti
aliripoti
iliripoti
ameandika
Explanation:

Kitenzi kinapaswa kuendana na nomino nyingi 'waandishi' (w- plural). Hivyo 'waliripoti' ni sahihi; 'aliripoti' ni ya mhusika wa umoja.

3. Nusuru sentensi ifuatayo kwa sauti passivu: 'Mamlaka ilitoa taarifa kwa wakazi.'

Taarifa ilitolewa kwa wakazi na mamlaka.
Wakazi walitolewa taarifa na mamlaka.
Mamlaka ilitolewa taarifa kwa wakazi.
Taarifa walitolewa kwa mamlaka.
Explanation:

Kwa kuunda sauti passivu taarifa (kitenzi) ndiyo yanayopangwa kwanza: 'Taarifa ilitolewa...' kisha chanzo 'na mamlaka'. Hii ndiyo muundo sahihi wa passivu.

4. Chagua fomu sahihi ya kitenzi baada ya 'ili' wakati tunataka kueleza lengo: 'Aliandika ufupisho ili watu _____ habari muhimu haraka.'

kupata
wanapata
wapate
walipata
Explanation:

Baada ya 'ili' inatumika kimo cha subjonctive (tense ya tamaa/lengo) katika Kiswahili: 'wapate' ni subjonctive sahihi. 'Wanapata' ni indikateri, 'walipata' ni zamani, 'kupata' ni infinitive.

5. Chagua kifungu sahihi kinachotumika kurejelea 'taarifa' (nomino n-): 'Taarifa _____ ilichapishwa jana, ilieleza hatua za serikali.'

ambao
wale
ambaye
ambayo
Explanation:

Nomino 'taarifa' iko katika daraja la n/ma (isiyo hai), hivyo pronomu inayofaa ni 'ambayo'. 'Ambaye' na 'ambao' hutumika kwa daraja la m/wa au wingi wa maandishi tofauti.

6. Chagua muundo sahihi wa kurudisha kauli ya mtu (reported speech): Mwalimu alisema: 'Tutafanya ukaguzi kesho.' Taarifa (indirect): Mwalimu alisema _____ ukaguzi utafanyika kesho.

uli
sasa
ili
kwamba
Explanation:

Kutumia 'kwamba' au 'kwamba/ kwamba' ni njia ya kuanzisha kauli iliyoripotiwa. Hii inafaa kabla ya kifungu kinachofafanua kile alichosema.

7. Chagua sahihi ya makubaliano ya kitenzi na kibinadamu wingi: 'Wakazi wa eneo hilo _____ taarifa hizo kwa maswali mengi.'

ameuliza
aliuliza
ilieleza
waliuliza
Explanation:

'Wakazi' ni wingi (wa-), hivyo kitenzi katika wakati wa zamani kinatumika 'waliuliza'. 'Aliuliza' ni umoja, 'ilieleza' ni kwa vitu, sio watu.

8. Chagua muundo sahihi wa kuonyesha sababu katika ufupisho: 'Taarifa ilitolewa, _____ jamii ifahamu hatari zilizopo.'

ndio
ili
kama
lakini
Explanation:

'Ili' hutumiwa kuonyesha lengo au kusudio (in order that). Hapa kutolewa kwa taarifa kulilenga jamii ifahamu hatari, hivyo 'ili' ndiyo sahihi.

9. Chagua pronoun sahihi kurudisha neno la 'ripoti' (nomino n-): 'Ripoti ilitolewa jana. _____ iliwekwa kwenye wavuti.'

Ilikuwa
Iliyotolewa
Ilitolewa
Iliyo
Explanation:

Ili kuunganisha kifungu kinachohusu 'ripoti' tuliyoweka hapo awali, tunatumia relative 'iliyotolewa' (ripoti iliyotolewa). Hii inaonyesha ripoti iliyotajwa hapo mwanzoni.

10. Chagua muundo sahihi wa kuonyesha kinyume (contrast) katika ufupisho: 'Alielezea hatua mpya, _____ akatilia mkazo umuhimu wa uwazi.'

kwa hiyo
hivyo
kwa hivyo
hata hivyo
Explanation:

'Hata hivyo' hutumika kuonyesha kinyume au utofauti kati ya mawazo mawili. Hapa inafaa kuonyesha kuwa licha ya hatua mpya, alisisitiza jambo lingine.

11. Chagua fomu sahihi ya kitenzi baada ya somo la hadharani/anafunza (m-): 'Mwalimu _____ kwa kutoa taarifa fupi kwa walimu wenzake.'

alizungumza
ilizungumza
alisema
walizungumza
Explanation:

Mhusika ni mmoja (mwalimu), hivyo kitenzi cha zamani kinapaswa kuwa 'alizungumza'. 'Walizungumza' ni kwa wingi, 'ilizungumza' ni kwa vitu.

12. Chagua namna sahihi ya kuunganisha vidokezo vingi kwa kifupi: 'Aliweka hoja, mifano na takwimu, _____ ufupisho ukawa wazito.'

hivyo
kwa
na
lakini
Explanation:

'Hivyo' hutumika kuonyesha matokeo au athari; hapa inafaa kuelezea kuwa kutokana na vitu vilivyowekwa, ufupisho ulikuwa mzito/ yenye uzito.

13. Chagua sahihi ya kutumia vitenzi vya kurudia (habitual) katika ufupisho wa habari zinazoripotiwa mara kwa mara: 'Kila wiki, gazeti hili _____ ripoti za mazingira.'

ilichapisha
huchapisha
alichapisha
amechapisha
Explanation:

'Huchapisha' inaonyesha tendo linalofanyika mara kwa mara (habitual). Hii ndiyo fomu inayofaa kwa maelezo ya tabia ya gazeti kila wiki.

14. Chagua pronomu sahihi kurejelea 'waandishi' (w-): 'Waandishi walikusanyika, kisha _____ waliamua kuandika pamoja.'

lakini
yule
yeye
wao
Explanation:

'Wao' ni pronomu inayoendana na wingi 'waandishi' na inarudisha kwao. 'Yeye' ni umoja, 'yule' ni mrefu wa kurejelea mtu mmoja.

15. Chagua muundo sahihi wa kuunganisha sababu: 'Huwa tunatoa ufupisho wa habari, _____ wasomaji wapate muhtasari kwa urahisi.'

ili
na hivyo
kwa sababu
lakini
Explanation:

'Ili' inaonyesha lengo (in order that). Hapa lengo la kutoa ufupisho ni ili wasomaji wapate muhtasari, hivyo 'ili' ndiyo inayofaa.

16. Chagua fomu sahihi ya kutaja kwamba taarifa ni ya zamani: 'Taarifa hizo _____ tarehe ya jana.'

zilioni
zilikua
zilikuwa
ziliwahi
Explanation:

'Zilikuwa' ni fomu sahihi ya kitenzi 'kuwa' kwa wingi na inaonyesha hali ya zamani. Ingawa 'ziliwahi' inaweza kumaanisha uvujaji wa muda, 'zilikuwa' ni sahihi kwa kuelezea hali ya tarehe.

17. Chagua muundo sahihi wa kuonyesha sehemu au mahali: 'Alieleza tukio lililotokea _____ mtaa wa Nairobi.'

katika
ikiwa
na
kwa
Explanation:

'Katika' ni prepozisheni inayofaa kuelezea mahali/mtaa ambapo tukio lilitokea. 'Kwa' si sahihi kwa kuelezea ndani ya eneo.

18. Chagua namna sahihi ya kuunganisha vichwa vidogo katika ufupisho: 'Kwanini, Nini, Nani, na Wapi' vinafanya kazi gani katika ufupisho wa habari?

Kuchanganya wakati wa matukio
Kupunguza makundi ya taarifa
Kuonyesha vipengele muhimu vya habari (mwili wa 5W1H)
Kuongeza maneno ya haiba
Explanation:

Katika ufupisho wa habari, vichwa hivi vinasaidia kupanga taarifa kwa sarufi na mantiki: nani, nini, wakati, wapi, kwanini, jinsi (5W1H). Hili ni muundo wa kisarufi wa taarifa.

19. Chagua pronoun sahihi kwa kurejelea 'kampuni' (n-): 'Kampuni ilitangaza mpango wake mpya; _____ itachukua hatua za utekelezaji.'

alifanya
walifanya
watafanya
itafuatilia
Explanation:

Kampuni ni nomino umoja katika daraja la n/ma, hivyo kitenzi cha wingi si sahihi. 'Itafuatilia' ni fomu ya umoja inayofaa kuonyesha hatua ya baadaye.

20. Chagua fomu sahihi ya kitenzi baada ya 'amesema' wakati kuripoti kauli kwa kifupi: 'Spika amesema _____ afanye ukaguzi.'

atuanze
kuanza
walikuanza
tuanze
Explanation:

Baada ya 'amesema' tukiko katika reported speech kwa wingi wa wawasiliani (wa kwanza) matumizi ya subjonctive 'atuanze' ni sahihi. 'Tuanze' ni indikateri, 'kuanza' ni infinitive.

21. Chagua muundo sahihi wa kuonyesha wakati uliopita wa tukio kwa ufupisho: 'Milima hiyo _____ kutokana na mlipuko wa volkeno miaka kumi iliyopita.'

iliundika
iundwa
iliundwa
imundwa
Explanation:

'Iliundwa' ni passive ya zamani inayofaa kuonyesha tukio lililotokea zamani. 'Imundwa' ni ya sasa ya makosa, 'iundwa' ni ya sasa indeterminate.

22. Chagua kiunganishi sahihi kuonyesha mwendelezo wa matukio: 'Alizungumza na viongozi, _____ baadae alitoa taarifa kwa umma.'

lakini
kisha
hata
basi
Explanation:

'Kisha' inaonyesha kitendo kilichofuata baada ya kingine (then/afterwards) na ndiyo inayoendana na mfululizo wa matukio.

23. Chagua pronomu sahihi kurudisha 'serikali' (n-): 'Serikali ilitangaza mpango; _____ itatoa ufafanuzi rasmi kesho.'

alimpatia
watafuta
itatoa
walitoa
Explanation:

'Serikali' ni nomino umoja (n/ma) ya umma kwa mujibu wa muundo wa Kiswahili, hivyo kitenzi cha umoja 'itatoa' kinahitajika kuonyesha kitendo cha baadaye.