GRADE 9 Kiswahili – KUSOMA KWA UFAHAMU:KIFUNGU CHA KUSHAWISHI Quiz
1. Kifungu cha kushawishi kinahusu nini?
Kusoma kwa ufahamu: Kifungu cha kushawishi ni kuhusu jinsi unavyojaribu kumshawishi msomaji kwa kutumia maneno na mbinu mbalimbali ili waweze kukubaliana na mtazamo wako.
2. Ni kwa nini mwandishi anaweza kutumia mifano katika kifungu chake?
Mwandishi anaweza kutumia mifano katika kifungu chake ili kusaidia wasomaji kuelewa kwa urahisi dhana au dhima anayotaka kufikisha.
3. Ni ipi ni sifa muhimu kwa wasomaji wa kifungu cha kushawishi?
Moja ya sifa muhimu kwa wasomaji wa kifungu cha kushawishi ni ujuzi wa muktadha, ambao husaidia kuelewa vizuri lengo na nia ya mwandishi.
4. Ni maneno ya aina gani yanayoweza kutumika kwenye kifungu cha kushawishi?
Kifungu cha kushawishi kinatumia maneno ya kawaida ambayo ni rahisi kueleweka na kufikisha ujumbe kwa msomaji kwa ufanisi zaidi.
5. Ni wazo kuu linaloendelezwa katika kifungu cha kushawishi?
Wazo kuu linaloendelezwa katika kifungu cha kushawishi linaweza kuwa kuhusu umuhimu wa kutoa huduma za jamii na jinsi inavyoathiri jamii kwa ujumla.
6. Ni kwa nini mwandishi anaweza kutumia takwimu au data katika kifungu chake?
Mwandishi anaweza kutumia takwimu au data katika kifungu chake ili kusaidia kudhibitisha hoja au madai anayofanya na hivyo kumshawishi msomaji.
7. Ni vipaumbele gani vinavyoweza kuonekana katika kifungu cha kushawishi?
Kifungu cha kushawishi kinaweza kuwa na vipaumbele vya kutetea haki za binadamu na kusukuma mabadiliko katika jamii kwa lengo la kupigania usawa na haki.
8. Ni mwendo gani unaoendelezwa katika kifungu cha kushawishi?
Mwendo wa kijamii kuhusiana na kifungu cha kushawishi unaweza kuwa juu ya kusukuma watu kuwajibika kwa jamii zao na kuchangia katika maendeleo ya pamoja.
9. Ni dhima gani inayotiliwa mkazo katika kifungu cha kushawishi?
Kifungu cha kushawishi kinaweza kutilia mkazo dhima ya utunzaji wa mazingira na umuhimu wa kuchukua hatua za kulinda na kuhifadhi mazingira yetu.
10. Ni njia zipi zinazoweza kutumika kufikisha ujumbe katika kifungu cha kushawishi?
Njia muhimu ya kufikisha ujumbe katika kifungu cha kushawishi ni kwa kutumia mifano na visa ambavyo husaidia kufanya mawazo kuwa wazi na kuvutia kwa msomaji.
11. Ni aina gani ya vitenzi kawaida hutumika katika kifungu cha kushawishi ili kuagiza au kuomba msomaji atendee hatua?
Kifungu cha kushawishi mara nyingi kinatumia vitenzi vya amri (k.m. “soma”, “safisha”, “changia”) ili kuagiza au kuomba msomaji afanye kitu.
12. Neno gani hapa ni kiunganishi kinachotumika kuonesha sababu katika kifungu cha kushawishi?
“Kwa sababu” ni kiunganishi kinachotumika kueleza sababu ya tendo, muhimu katika hoja za kushawishi. “Lakini”, “hata hivyo”, “walakini” vinaonyesha tofauti au kinyume.
13. Katika Kiswahili, jina 'kitabu' linabadilishwa vipi kuwa umiliki wa 'mimi'?
Kifaa 'ki-' kinaambatana na kiwakilishi cha umiliki '-changu' kwa wingi wa umilikaji wa kwanza; hivyo 'kitabu changu' ni sahihi. 'kitabu yangu' si sahihi kwa muundo wa kiswahili wa vifaa vya kisigino ki-.
14. Ni ipi kati ya sentensi hizi ina kutumia sauti ya moja kwa moja (active voice) ambayo ni ya kawaida katika kushawishi?
Sentensi ya kwanza inatumia amri ya moja kwa moja kwa sauti ya active ('chagua'), inayoelekea msomaji moja kwa moja—mbinu inayopendelewa katika kushawishi. Sentensi zingine ni passivu au zisizo za amri.
15. Ni aina gani ya swali linapotumika bila kusubiri jibu ili kuhimiza msomaji kuchukua hatua?
Swali la msukumo hutumiwa kwenye kifungu cha kushawishi kuhamasisha hisia au fikra bila kusubiri jibu, na hivyo kumfanya msomaji afikirie hatua inayotakiwa.
16. Chagua muundo sahihi wa wakati wa sasa unaoendana na maandishi ya kushawishi: “Wanafunzi ____ kwa vitendo vya usafi kila siku.”
‘Hufanya’ ni muundo wa wakati wa sasa unaoonyesha tendo la mara kwa mara, unaofaa kwa kushawishi tabia endelevu. ‘Alifanya’ na ‘walifanya’ ni wakati uliopita; ‘kufanya’ ni infinitive.
17. Ni lipi kati ya vifungu vifuatavyo vinatumia kiambishi cha mtu sahihi (subject marker) kwa usahihi? ‘Mwalimu ____eleza somo vizuri.’
Katika sentensi ya mfano, muundo sahihi wa kivitenzi wa wakati uliopita wa karibu ni 'ameeleza' (mwalimu ameeleza). 'wa', 'ka', 'li' si sahihi hapo kama marker ya mtu/muda.
18. Katika kifungu cha kushawishi, ninapotaka kuonyesha umuhimu wa wazo, ni neno gani la kusisitiza linafaa kutumia?
‘Muhimu kabisa’ ni kifupi kinachosisitiza umoja wa wazo na ni sahihi kwa kushawishi; 'labda', 'inaonekana', 'pengine' zinaonyesha shaka na hazitoshi kushawishi.
19. Chagua muundo sahihi wa kinyume (negation) katika Kiswahili kwa wakati wa sasa: “Sisi ____ kuchelewa.”
Negation ya wakati wa sasa kwa wingi wa kwanza hutumia 'ha-' + kiambishi cha wingi 'tu' au 'hu' kutengeneza 'hatuchelewi'. 'Hatusubiri' ni sentensi tofauti; 'hatupaswi' si kinyume cha kuchelewa; 'sisi si' si muundo sahihi.
20. Ni wipi kati ya vifungu vinavyofuata vinaonyesha matumizi sahihi ya kiambishi cha mhusika (object marker) katika kitenzi: ‘Nimemsaidia Juma’?
Muundo sahihi ni 'Nimemsaidia Juma' ambapo jina la mhusika linafuata kitenzi. Ili kutumia object marker ndani ya kitenzi itakuwa 'Nimemsaidia' haiongezi 'm' kwa ziada bila kanuni za uchanganya; 'Nimemsadia' si sahihi kwa kitenzi hiki.
21. Katika Kiswahili, ni vipi tunaonyesha mvuto kwa kutumia kivumishi au kitenzi kinachohusiana na msomaji? Chagua mfano sahihi wa bango la mwito (appeal):
Mfano wa kwanza unatumia amri na mwito wa pamoja ('Jiunge', 'tuchangie') unaomshirikisha msomaji, jambo la kawaida katika kifungu cha kushawishi. Mifano mingine hayatoi mwito wa moja kwa moja.
22. Chagua sentensi ambayo ina matumizi sahihi ya viambishi vya umilikaji kwa nomino za wingi: ‘vitabu vya walimu’ au ?
'Vitabu' ni kikundi cha viwango vya 'vi-' vinaendana na kiambishi cha umilikaji '-vya' kwa linalofaa, hivyo 'vitabu vya walimu' ni sahihi. 'Vitabu za walimu' ingekuwa sahihi tu kama neno linahusiana na daraja la 'ji/ma'.
23. Ni namna gani ya kuunganisha mawazo kwa kutumia kivumishi cha kuelekeza (conjunctive adverb) inayotumika kuonyesha matokeo?
'Kwa hivyo' ni kivumishi kinachoonesha matokeo au hitimisho, kinachofaa kwenye hoja za kushawishi. 'Walakini' inaonyesha kinyume; 'bila shaka' ni thibitisho; 'hasa' ni kusisitiza.
24. Ni lipi kati ya vifungu vifuatavyo vinaonyesha matumizi sahihi ya kivumishi cha kulinganisha katika Kiswahili?
Mfano wa kwanza una muundo sahihi wa kulinganisha: 'kulinda mazingira kuliko kusahau'. Mifano mingine mizuri ni isiyokuwa sawia katika muundo wa kiswahili.
25. Katika Kiswahili, chagua kitenzi cha msukumo sahihi ambacho kinaonyesha uwezekano na ni muhimu kwa hoja za kushawishi: ‘Shule ____ kuwa na maktaba bora.’
'Inahitaji' inaonyesha hitaji la sasa na nguvu ya msukumo katika hoja. 'Alihitaji' ni zamani; 'inahitajiwa' si matumizi ya kawaida; 'inaweza' inaonyesha uwezekano lakini si msukumo wa moja kwa moja.
26. Ni kanuni gani ya ulinganifu wa vitenzi na nomino (agreement) inayotumika katika sentensi: 'Watoto ____ michezo ya pamoja'?
Kwa somo 'Watoto' (wingi wa mtu wa tatu), kivitenzi kinapaswa kutumia kiambishi wa wingi 'wa-' na wakati wa sasa 'wanacheza'. Chaguzi zingine hazilingani vyema.
27. Ni umbo gani la sentensi tutatumia kuonyesha wito wa pamoja (inclusive exhortation) katika kikundi: '___ tufanye kazi kwa bidii.'?
'Tufanye' ni amri ya pamoja (hortative) inayoelekeza kikundi (sisi) kufanya jambo pamoja. 'Fanya' ni amri kwa mtu mmoja; 'Tuchukue' ni tofauti maana; 'Mtafanya' ni wakati wa baadaye wa mtu wa tatu.
28. Chagua matumizi sahihi ya kivumishi cha mahsusi kinachotumika kuonyesha ushahidi au tathmini ya takwimu katika hoja za kushawishi:
'Tafiti inaonyesha' inatoa chanzo cha ushahidi, muhimu katika hoja za kushawishi. 'Labda', 'pengine', 'huenda' zinapunguza uhakika.
29. Ni ipi kati ya maneno ifuatayo ni neno la kielezi kinachoweza kutumika kuongeza uzito wa kauli katika kifungu cha kushawishi?
'Hakika' huongeza mtazamo wa uhakika na kuimarisha msimamo wa mwandishi, muhimu kushawishi. 'Labda', 'pengine', 'huenda' zinaonyesha shaka.
30. Katika Kiswahili, ni lipi ni matumizi sahihi ya kiwakilishi wa nomino za mfululizo: 'Wazazi, walimu na wanafunzi ____ kushiriki'?
Kwa kundi la watu wengi (wazazi, walimu na wanafunzi), viambishi vya wingi vinatumika: 'wanapaswa'. Chaguzi nyingine hazilingani na wingi wa somo.
31. Ni muundo gani sahihi wa kitenzi cha lazima (obligative/modal) kinachotumiwa mara nyingi katika mashauri ya kushawishi: 'Tunatakiwa ____ sheria za usafi.'
Kwa muundo wa jaribio la msukumo unaotaka kutelekezwa kama barua, 'Tunatakiwa kufuata sheria za usafi' inatumika. 'Kufuata' ni infinitive inayofuata 'tunatakiwa'. 'Fuata' ni amri kwa mtu mmoja, 'tafuta' ni amri ya kutafuta.
32. Chagua matumizi sahihi ya vivumishi vya namna (adverbs) vinavyoongeza kasi au mara kwa mara: 'Wanafunzi ____ wanasoma vitendo vya usafi.'
'Mara kwa mara' inaonyesha kufanya jambo kwa uchoraji wa mara nyingi, inayoendana na hoja za kuhamasisha tabia endelevu. Chaguzi nyingine hazionyeshi mara kwa mara kwa lugha sahihi.
33. Katika Kiswahili, ni muundo upi sahihi wa kuonyesha dhamira ya kumpa mfano mbele ya msomaji: 'Kwa mfano, shule yetu ____ programu za usafi.'
'Inaendesha' inaonyesha tendo linaloendelea sasa na ni sahihi kufafanua mfano. 'Iliendeshwa' ni kifungu cha lengo; 'imeendeshwa' ni pasada; 'ingeendesha' ni ya wakati wa sharti.
34. Ni vipi tutabana umoja wa vitenzi na viambishi vya muda pale tunapotumia 'sasa' (present tense)? 'Mwalimu ____ sasa.'
'Anasoma' ni wakati wa sasa (present progressive) unaoendana na 'sasa'. Chaguzi zingine ni za zamani, baadaye au perfect.