GRADE 9 Kiswahili β AINA ZA SENTENSI:SENTENSI CHANGAMANO Quiz
1. Ni ipi kati ya sentensi hizi ni sentensi changamano?
Sentensi changamano ina vifungu viwili au zaidi vinavyoweza kuwa visimama peke yake (vifungu huru) vinavyounganishwa kwa vitenzi au viongezaji; hapa kuna vifungu viwili: 'Alisoma somo lake' na 'baada ya hapo alilala'.
2. Chagua neno linaloashiria uunganisho wa vifungu katika sentensi changamano:
βNaβ ni kiunganishi kinachotumika kuunganisha vifungu vya sentensi changamano. Maneno kama 'katika', 'chini', 'katikati' sio viunganishi vya vifungu huru.
3. Badilisha sentensi mbili hizi kuwa sentensi changamano kwa kutumia kiunganishi sahihi: 'Amina alipika'; 'Wote walila.' Kiunganishi gani unafaa?
Kiunganishi 'na' kinaunganisha vitendo vya pamoja bila kuonyesha tofauti au kinyume; 'Amina alipika na wote walila' ni sentensi changamano inayofaa.
4. Ni ipi kati ya hizi ni mifano ya sentensi changamano inayotumia kiunganishi cha upande wa kinyume?
Kiunganishi 'lakini' linaonyesha kinyume kati ya vifungu viwili, jambo la kawaida katika sentensi changamano zenye mfululizo wa mawazo yanayopingana.
5. Katika sentensi 'Wanafunzi walisoma, walijibu mtihani, na walimaliza mapema.' Hesabu vifungu huru (clauses). Ni ngapi vinaonekana?
Kila sehemu (wanafunzi walisoma; walijibu mtihani; walimaliza mapema) inaweza kuwa sentensi rahisi yenye kifungu chake huru, hivyo jumla ni vitatu.
6. Chagua sentensi inayotumia kiunganishi cha kuchagua (option):
Kiunganishi 'ama' hutumika kuonyesha chaguzi mbili au zaidi kati ya vitendo, hivyo hii ni sentensi changamano ya kuchagua.
7. Ni ipi kati ya hizi sio sentensi changamano?
Hii ni sentensi rahisi yenye kifungu kimoja tu; sentensi changamano ihitaji vifungu viwili au zaidi vinavyounganishwa.
8. Tumia kiunganishi sahihi kutengeneza sentensi changamano: 'Nataka chai'; 'Hata hivyo, sina sukari.' Kiunganishi gani unaweka ili kuonyesha tofauti?
'Lakini' vinaonyesha ulinganisho au kinyume kati ya mawazo mawili; 'Nataka chai lakini sina sukari' ni sentensi changamano sahihi kuonyesha tofauti.
9. Ni ipi kati ya vifungu vifuatavyo vinaunganishwa na kiunganishi cha 'bali'?
Kiunganishi 'bali' hutumika kuonyesha kinyume au kurekebisha taarifa ya awali; kwenye mfano, kitendo cha pili kinapunguza au kubadilisha kile kilichotangulia.
10. Katika sentensi changamano, vifungu vinavyounganishwa vinaweza kuwa vya aina gani?
Sentensi changamano inaweza kuunganishwa kwa vifungu huru (independent clauses) au kuongeza vifungu tegemezi vinavyoelezea au kutoa habari zaidi; hivyo zote hizi zinaweza kuonekana.
11. Chagua sentensi changamano iliyotengenezwa kwa kutumia vifungu vya sambamba (parallel clauses):
Hii ina vifungu vingi sambamba vinavyofanana kwa mtindo na yaliyounda sentensi changamano yenye athari ya kurudia vitendo tofauti au namna tofauti.
12. Ni ipi kati ya hizi inaweza kuunganishwa kwa kutumia kiunganishi 'hadi' ili kuunda sentensi changamano?
'Hadi' ni kiunganishi kinachoweza kuunganisha kifungu tegemezi kinachoonyesha mpaka wa kitendo; hivyo 'Alisubiri hadi walipokuja' ni sentensi changamano.
13. Chagua sentensi changamano inayotumia kiunganishi cha 'kwa kuwa' (kwa sababu):
'Kwa kuwa' hutumika kueleza sababu na kuunganisha vifungu vinavyofanya sentensi kuwa changamano: kifungu cha sababu kinaunganika na kifungu kikuu.
14. Ni ipi kati ya hizi inaonyesha sentensi changamano yenye uunganishaji wa wakati?:
Kiunganishi cha wakati 'Nilipofika' kinafanya kifungu kimoja kuwa tegemezi (dependent clause) ambacho kinaunganishwa na kifungu kikuu, hivyo sentensi ni changamano.
15. Tumia kiunganishi sahihi kuunganisha: 'Wimbo ulianza'; 'Watu walicheza.' Ni ipi sahihi zaidi?
Kiunganishi 'na' unafanya sentensi mbili ziendane bila kuonyesha kinyume au sababu; kwa muktadha wa tukio linafaa zaidi.
16. Katika sentensi 'Alimuambia mama yake; hivyo, alisikia polepole.' Ni kitendo gani muhimu kutambua ni sentensi changamano?
Sentensi changamano inajumuisha vifungu viwili au zaidi vinavyoweza kuwa matukio au mawazo tofauti yaliyotiwa pamoja kwa kiunganishi au alama ya uunganishaji.
17. Ni ipi kati ya hizi inatumia kiunganishi cha hususan (conjunctive adverb) kuonyesha matokeo?
βKwa hiyoβ ni kiunganishi kinachoonyesha matokeo; kimeunganishwa na vifungu viwili vinavyoonyesha sababu na matokeo, hivyo ni sentensi changamano.
18. Chagua sentensi inayofaa kama sentensi changamano kwa kutumia 'basi' kuonyesha matokeo:
'Basi' inaweza kutumika kuunganisha vifungu ili kuonyesha matokeo ya kitendo cha awali; hivyo sentensi hiyo ni changamano yenye mfululizo wa hatua.
19. Ni ipi kati ya sentensi hizi yenye vipengele viwili tofauti ambavyo vinaunda sentensi changamano ya kivumishi (conditional)?
Kiunganishi 'ikiwa' kinaunda kifungu cha masharti (conditional clause) kinachounganishwa na kifungu kikuu; hivyo ni sentensi changamano ya masharti.
20. Chagua kiunganishi ambacho hakiwezi kuunda sentensi changamano peke yake:
'Katika' ni preposition/kinatumika kuonyesha mahali, si kiunganishi cha vifungu vya sentensi; 'na', 'lakini', 'ama' hutumika kuunganisha vifungu hivyo kuunda sentensi changamano.
21. Katika sentensi 'Wanafunzi walisoma na walitumia muda mkubwa kufanya mazoezi', ni jinsi gani 'na' inafanya kazi kigani?
'Na' hapa inaunganisha vitendo viwili vinavyofanyika (walisoma; walitumia muda) kwa mtiririko au sambamba, hivyo kuunda sentensi changamano.
22. Chagua sentensi changamano ambayo inaunganisha mawazo kwa kutumia 'lakini' ili kuweka kinyume na matarajio:
Kiunganishi 'lakini' linaonyesha kinyume kati ya vitendo au mawazo mawili, hivyo sentensi hii ni sentensi changamano ya kinyume.
23. Katika mchanganyiko wa sentensi, ni ipi kati ya haya inaweza kushirikishwa bila kusababisha makosa ya sarufi?
Ili kuunda sentensi changamano kwa usahihi, matumizi ya kiunganishi kinachofaa kutumika kati ya vifungu vinavyoweza kusimama pekee ni sahihi; kuacha alama za uunganishaji au kuunganisha vibaya kunasababisha makosa.
24. Tengeneza sentensi changamano kwa kujiunganisha: 'Baba alikuwa mfanyakazi'; 'Hata hivyo, alikuwa na muda wa kucheza na watoto.' Kiunganishi gani kinatumikia?
'Hata hivyo' ni kiunganishi kinachoonyesha kinyume au msimamo wa kushangaza kati ya vifungu; hivyo 'Baba alikuwa mfanyakazi; hata hivyo, alikuwa na muda wa kucheza na watoto' ni sentensi changamano inayoeleweka.
25. Ni ipi kati ya hizi inaonyesha muundo wa sentensi changamano yenye mfuatano wa matukio (sequence)?
Sentensi ina vitendo vingi vinavyotokea kwa mpangilio wa wakati; kuunganisha kwa 'na' pamoja na maneno ya mpangilio 'hatimaye' huunda sentensi changamano yenye mfuatano.
26. Katika sentensi changamano, alama ya muungano (kama vitone vya kama ';' au ',') inasaidia kufanya nini?
Alama za muungano husaidia kuunganisha vifungu vya sentensi changamano, kufanya muundo usomeke vizuri na kuonyesha mahusiano kati ya mawazo (kama sababu, matokeo, au kinyume).
27. Chagua sentensi changamano inayotumia kiunganishi cha 'ili' kuonyesha lengo:
'Ili' hutumika kuonyesha madhumuni au lengo; inaunda kifungu tegemezi kinachoeleza kwa nini kitendo kilifanyika, hivyo sentensi ni changamano.
28. Ni ipi kati ya hizi ni sentensi changamano yenye muundo wa sababu-matokeo?
'Kwa sababu' inaonyesha sababu; kifungu kimoja kinatoa sababu kwa matokeo yaliyotangulia, hivyo ni sentensi changamano ya sababu-matokeo.