GRADE 9 Kiswahili – KUSOMA KWA UFAHAMU Quiz
1. Ni nini maana ya neno 'kusoma' kwa Kiswahili?
Kusoma maana yake ni kupitia maandishi au kifungu cha maandishi ili kupata uelewa. Ni kitendo cha kusomea au kusikiza kwa makini.
2. Wakati unaposoma kwa ufahamu, unataka kufanya nini?
Kusoma kwa ufahamu ni kuhakikisha unaelewa na unaweza kukumbuka kilichosomwa ili uweze kutumia taarifa hizo baadaye.
3. Katika kusoma kwa ufahamu, jambo gani ni muhimu zaidi?
Ni muhimu kuelewa kile unachosoma na kufikiria maana yake ili uweze kukumbuka na kutumia taarifa hizo ipasavyo.
4. Wakati wa kusoma kwa ufahamu, ni kitendo gani kinachohitajika zaidi?
Kusoma kwa ufahamu inahitaji kuelewa maana ya maandishi badala ya kukariri maneno au kusoma tu bila kutumia akili.
5. Kusoma kwa ufahamu ni muhimu kwa sababu?
Kusoma kwa ufahamu inasaidia mwanafunzi kuelewa na kukumbuka taarifa muhimu, hivyo kusaidia kujifunza na kufanya vizuri katika masomo.
6. Chagua sentensi yenye umbo sahihi la kivumishi (adjective agreement) kwa kisarufi: "mti ..." kwa umbo la kivumishi 'mrefu' wakati ni wingi.
Kitenzi cha nomino za daraja m/mi hubadilika kwa herufi ya kivumishi; mti (m-) -> miti (mi-), kitenzi 'mrefu' kikawa 'mirefu' kwa wingi.
7. Ni ipi ya sentensi hizi inaonyesha wakati wa sasa (present tense) kwa nafsi ya kwanza wengi 'sisi'?
Wakati wa sasa kwa 'sisi' hutumika kiambishi 'tu-' + 'na' kama tamathali ya sasa: 'tunaenda'.
8. Chagua umbo sahihi la wakati uliopita (past tense) kwa sentensi: 'he ate' (yeye).
Wakati uliopita unatumia kiambishi 'li' baada ya prefiksi ya nafsi: 'a-' (yeye) + 'li' + 'kula' = 'alikula'.
9. Ni ipi ya sentensi hizi inaonyesha wakati wa baadaye (future) kwa nafsi ya tatu wingi 'they'?
Wakati wa baadaye hutumika kiambishi 'ta' baada ya prefiksi ya nafsi: 'wa-' + 'ta' + 'enda' = 'wataenda'.
10. Neno 'sijui' hutumika kuonyesha ni ipi ya hali zifuatazo?
'Sijui' ni hasi ya wakati wa sasa kwa nafsi ya kwanza umoja: 'si-' (negative) + 'ju' (root) + '-i' = 'sijui'.
11. Imani inaomba maagizo kwa umoja wa watu: 'Madam, semeni vizuri.' Ni umbo gani la amri (plural imperative) kwa kitenzi 'sema' kwa watu wengi?
Amri kwa plural (kwa watu wengi) kwa Kiswahili kawaida huisha kwa '-ni': 'sema' -> 'semeni'.
12. Tafadhali chagua sentensi yenye matumizi sahihi ya kifupisho cha mwenzi wa vitenzi (object infix): 'I saw him' (mimi).
Kifupisho cha mwenzi (object infix) '-m-' kinaingizwa kabla ya tamathali ya kitenzi: 'ni-'+'me'+'m'+'wona' = 'nimemwona'.
13. Ni umbo gani sahihi la umiliki kwa Kiswahili: 'my book'?
Umiliki kwa kitenzi cha daraja ki/vi kwa umoja hutumia 'kitabu' + umiliki 'yangu' (mine) = 'kitabu yangu'.
14. Kipengele cha uhusiano (relative pronoun) kinachofaa kwa 'mtu' (animate singular) ni kipi?
Kwa nomino za watu (animate singular) relative pronoun inayofaa ni 'ambaye'. 'ambao' hutumika kwa wingi, 'ambavyo/ambacho' kwa vitu.
15. Chagua fomu sahihi ya kitenzi kinachosababisha (causative) kutoka kwa 'soma' (to read) kuashiria 'to teach'.
Kitu kinachosababisha fanywa hutengenezwa kwa kiambishi cha causative '-sha' au '-isha': 'soma' -> 'somesha' (to cause to read = teach).
16. Toka kwenye sentensi ya kawaida hadi sauti ya pasivu (passive): 'Mwalimu alisoma kitabu.' Ni ipi sahihi?
Katika wakati uliopita, pasivu hutengenezwa kwa tamathali 'li' ndani ya kitenzi na kiambishi '-wa': 'kilisomwa' = 'ki-' (kitabu) + 'li' + 'som' + 'wa'.
17. Chagua fomu hasi ya wakati uliopita kwa sentensi: 'He did not come' (yeye).
Hasi ya wakati uliopita kwa nafsi ya 'yeye' hutumia 'ha-' + 'ku' (negative past marker) + 'ja' (root of kuja) = 'hakuja'.
18. Ni ipi sentensi inaonyesha matamshi sahihi ya methali ya kijumbe ('this' kwa kitu cha daraja ki/vi) kwa 'kitabu'?
Kwa nomino za daraja ki/vi, methali ya karibu kwa umoja ni 'hiki' au 'hiki' hutumika pamoja na jina: 'kitabu hiki'.
19. Kielezi cha wingi kwa neno 'women' (wanawake) ni kipi kinachofaa pamoja na namba mbili?
Namba 'wawili' huunganishwa na nomino za daraja wa/wa kwa namna hii: 'wanawake wawili'.
20. Sentensi: 'Aliwaona' inamaanisha nini kwa matumizi ya kifupisho '-wa-'?
Kifupisho '-wa-' ndani ya 'aliwaona' ni mwenzi wa vitenzi kwa wingi ('-wa-'), hivyo 'ali-wa-ona' = 'he saw them'.
21. Baada ya 'nataka' (I want) unapaswa kutumia fomu gani ya kitenzi kwa waandishi/maombi: 'I want you to go' (singular)?
Baada ya 'nataka' kifupi, kitenzi kinafuata kwa fomu ya subjunctive kwa nafsi ya pili: 'uende'.
22. Ni jinsi gani ya kuonyesha 'each other' (mutual action) kwa Kiswahili: 'they hugged each other'?
Reciprocal action hutolewa kwa kiambishi '-ana' au '-tana' kwa kutegemea mfuatano; 'walikumbatiana' inaonyesha waliokumbatiana kwa mnao.
23. Chagua umbo hasi sahihi wa sentensi ya kutambua (copula): 'I am not a student'.
Hali ya utambuzi hasi kwa nafsi ya kwanza umoja hutumika 'mimi si' ikifuatiwa na nomino: 'Mimi si mwanafunzi'. (Tayari 'sio' pia hutumika kwa 'sina' muktadha tofauti lakini sahihi zaidi ni 'mimi si'.)
24. Chagua matumizi sahihi ya kivumishi kwa nomino za daraja m/wa: 'a good teacher' na 'good teachers' (mwalimu/teachers).
Kivumishi kinaendana na daraja na wingi: 'mwalimu mzuri' (m- singular), 'walimu wazuri' (wa- plural).
25. Je, ni ipi fomu ya hali ya dhana (conditional) inayomaanisha 'I would sing' kwa Kiswahili?
Conditional hutengenezwa kwa kiambishi 'nge' baada ya prefiksi ya nafsi: 'ni-' + 'nge' + 'imba' = 'ningeimba' (I would sing).
26. Ni ipi ya maneno haya inatumika kuonyesha umiliki kwa jambo lisilo na maisha ('the color of the car')?
Kwa nomino za daraja la ji/ma au daraja la u, uhusiano wa umilikaji hutumika 'ya' (kwa rangi, nomino ya daraja la neno linalofuata): 'rangi ya gari'.
27. Chagua fomu sahihi ya kitenzi cha uraibu wa nafsi (subjunctive) baada ya 'ili' au 'ili a' katika sentensi: 'We study so that he may pass' -> 'Tunasoma ili ... apite'.
Baada ya 'ili' tunatumia subjunctive kwa nafsi ya tatu: 'a-' + 'pite' = 'apite'.
28. Ni ipi fomu ya participle/passive ya sasa inavyotengenezwa kwa kitenzi 'andika' (is being written)?
Passive ya sasa hutengenezwa kwa tamathali ya sasa 'na' pamoja na kiambishi pasivu '-w-' au '-k-' kama inavyofanya: 'inandikwa' = 'i-' + 'na' + 'andika' -> pasivu 'inandikwa'.
29. Chagua sentensi inayotumia sahihi kiambishi cha kusababisha '-isha' au '-esha': causative ya 'pika' (to cook) ili kumaanisha 'to make someone/something cook'.
Causative inapatikana kwa kuongeza '-sha' au '-isha' kulingana na mizizi; 'pika' -> 'pikisha' (sababisha kupikwa) ni matumizi sahihi.
30. Chagua umbo sahihi wa kuonyesha 'my house' kwa Kiswahili sahihi (nyumba ni nomino ya daraja ya n/nya?)
'Nyumba' ni nomino ya daraja la n/ (n-), umiliki wa kwanza umoja hutumika 'yangu': 'nyumba yangu'.
31. Ni ipi kati ya hizi inaonyesha matumizi sahihi ya tamathali ya sasa inayoonyesha tabia au utofauti (habitual present) kwa 'he always eats early'?
Tabia za kawaida hutumiwa kwa tamathali ya sasa: 'an' + kitenzi = 'anakula' inamaanisha 'he usually/always eats'.