Grade 6 Kiswahili Aina Za Maneno:Vivumishi – Vivumishi Vya Sifa Notes
Vivumishi Vya Sifa
Vivumishi ni maneno yanayoelezea sifa au hali ya nomino (yaani watu, vitu, wanyama au mahali). Kwa mfano:
- mtoto mdogo 🙂 — hapa mdogo ni kivumishi kinachoelezea mtoto.
- gari jipya 🚗 — jipya ni kivumishi kinachoonyesha sifa ya gari.
Kanuni Muhimu 1 — Nafasi ya kivumishi
Kivumishi kawaida huja baada ya nomino inayeelezwa.
mfano: mtoto mdogo, kitabu kigumu, shule nzuri.
Kanuni Muhimu 2 — Makubaliano ya vivumishi (agreement)
Kivumishi kinabadilika ili kuendana na daraja (class) na wingi/umoja wa nomino. Hii inaitwa makubaliano.
- Daraja 1/2 (m-/wa-) — watu:
mmoja: mtoto mdogo
wengi: watoto wadogo - Daraja 7/8 (ki-/vi-) — vitu:
mmoja: kitabu kikubwa
wengi: vitabu vikubwa - Daraja 3/4 (m-/mi-) — miti/mazao mengine:
mmoja: mti mrefu
wengi: miti mirefu
Tafsiri rahisi: badilisha mwanzo wa kivumishi ili kiendane na nomino (umoja au wingi, na daraja la nomino).
Aina za vivumishi zote kufanya wajue
- Vivumishi vya sifa (descriptive): mfano: mzuri, mdogo, mweupe, mweusi.
- Vivumishi vya wingi/kiasi: mfano: wengi, chache, nyingi, kidogo. (Haya pia huendana na daraja.)
- Vivumishi vya kiwango (degree/comparison): mfano: mzuri zaidi, mdogo kabisa, mkubwa kuliko.
Jinsi ya kulinganisha (comparative) na kiwango (superlative)
- Kulingana: tumia kuliko au ... kuliko ...
Mfano: gari hii kubwa kuliko ile.
- Kiwango/juu kabisa: tumia maneno kama zaidi, kabisa, kwote/wote.
Mfano: mti huyu ndiye mrefu zaidi; mtoto huyu mdogo kabisa.
Vidokezo (tips) kwa tofauti za kila siku
- Angalia nomino kwanza (umoja/wengi), kisha ibadilishe kivumishi.
- Vivumishi mara nyingi hutoka baada ya nomino (siyo kabla kama kiingereza).
- Kwa mazoezi, anza na nomino za kawaida: mtu, watoto, kitabu, vitabu, mti, miti.
Mazoezi (jaribu)
- Andika sentensi kwa kutumia kulinganisha:
"gari hili / gari lile / mkubwa" → __________________________________ - Ongeza kiwango: "mtoto / mzuri / sana" → __________________________________
b) watoto ___ (mdogo) → _____________
c) kitabu ___ (kubwa) → _____________
d) vitabu ___ (kubwa) → _____________
Majibu (kwa ukaguzi)
1a. mtoto mdogo
1b. watoto wadogo
1c. kitabu kikubwa
1d. vitabu vikubwa
2. Gari hili kubwa kuliko lile.
3. Mtoto mzuri sana.
Ikiwa unataka mazoezi zaidi, niambie — nitakuandalia karatasi za kazi za darasa la 6 kwa Kiswahili (Kenya).
(Vidokezo vimeandikwa kwa Kiswahili kilicho rahisi kwa umri wa miaka 11, lengo ni kuelezea muundo na matumizi ya vivumishi.)