-nge-, -ngali- Na -ki- Notes, Quizzes & Revision
0 of 5 free subtopics used this month
π Revision Notes β’ π Quizzes β’ π Past Papers
Viambishi: Hali ya Masharti β -nge-, -ngali- na -ki-
Lengo: Kufahamu jinsi ya kutumia viambishi -ki-, -nge- na -ngali- katika sentensi za masharti (if clauses) kwa Kiswahili cha Kenya. Maelezo ni rahisi kwa umri wa miaka 11.
Hali ya masharti ina sehemu mbili:
- Kipengele cha masharti (if-clause) β linaweza kuwa na -ki- au kutumia "kama/ikiwa".
- Kipengele cha matokeo (result-clause) β mara nyingi linaonyesha matokeo (example: nitafanya, ningefanya).
-ki- hutumika mara nyingi kwenye kipengele cha masharti kuonyesha "if/when". Muundo: muilika wa mhusika + -ki- + mzizi.
Mfano:
- Nikienda sokoni, nitakununulia mkate. (If I go to the market, I will buy you bread.)
- Ukisoma vizuri, utafaulu mtihani. (If you study well you will pass the exam.)
-nge- inaonyesha hali ya masharti ya aina ya "would" (hypothetical). Inatumiwa kuonyesha matokeo yasiyotekelezwa (what would happen).
Mfano:
- Ningekusaidia kama ningejua. (I would help you if I knew.)
- Kama wangekuja, tusingeumia. (If they had come, we would not be sad.)
-ngali- ina maana ya "bado / inayoendelea". Inatumika kuonyesha jambo linaloendelea au lilibakia kuwa kama la awali. Inaweza kuunganishwa na -nge- ili kusema "would still ...".
Mfano:
- Ningali nikiwa nyumbani. (I would still be at home.)
- Wangali wakifanya kazi, hawangestahili kupumzika. (If they were still working, they would not deserve a rest.)
- -ki- mara nyingi iko kwenye kipengele cha "kama/ikiwa" (if-clause): Niki..., Ukipo...
- -nge- hutumika kuonyesha "would" (ningekuja = I would come).
- -ngali- = "bado" (continuing).Ikiunganishwa na -nge- inamaanisha "would still ...".
- N___ (enda) sokoni, nitakuletea viazi.
- Kama ninge___ (pata) pesa, ningenunua simu.
- Ukiwahi baki kitandani, ____ (pata) baridi.
- Wangali wakitoka, ____ (kuwa) tayari kusafiri.
- Ningali __ (kuwa) nyumbani kama sikupata tiketi.
Fanya kwanza kisha angalia majibu chini.
- Nikienda sokoni, nitakuletea viazi.
- Kama ningepata pesa, ningenunua simu.
- Ukiwahi baki kitandani, utapata baridi. (Utapata = result/future)
- Wangali wakitoka, wangekuwa tayari kusafiri. (Wangekuwa = would be ready)
- Ningali nikiwa nyumbani kama sikupata tiketi. (Ningali nikiwa = I would still be at home)
-ki- = if/when (kipengele cha masharti).
-nge- = would (matokeo ya masharti ya kufikiri/hypothetical).
-ngali- = bado (inaonyesha hali inaendelea; inaweza kuunganishwa na -nge- kuonyesha "would still").
Ikiwa unataka, ninaweza kukuandalia karatasi ya mazazi (worksheet) yenye sentensi zaidi ya kufanya mazoezi.
When you finish reading, reach the end of the notes and the completion button will appear here.
π§ Quick 5-question quiz
Test what you have just learned from -nge-, -ngali- Na -ki-. No account is needed to try it. Your attempt is saved only when you submit. After this browser has passed its first human check, returning visits open the quiz directly.
