Grade 6 Kiswahili Aina Za Maneno:Vivumishi – Vivumishi Viashiria Notes
Aina za Maneno: Vivumishi — Vivumishi Viashiria
Umri: 11 | Somo: Kiswahili (Kenya)
Lengo: Elewa nini ni vivumishi viashiria na jinsi ya kuvitumia kwa sentensi.
1. Maana kwa kifupi
Vivumishi viashiria ni maneno yanayotumika kuonyesha au kuashiria mtu, kitu au mahali. Yanatuambia ikiwa kitu ni hiki/hicho/hile — yaani umbali au usalama wa kitu kwa mzungumzaji.
2. Mahitaji muhimu (grama)
- Vivumishi viashiria huja mara nyingi baada ya nomino: mfano, "mtoto huyu", "kitabu hiki".
- Vinakubaliana na nomino kwa idadi (moja/plural) na daraja (m/wa, ki/vi, ji/ma, n.k.).
- Kila nomino unapaswa kuchagua vivumishi sahihi kulingana na umbali (karibu/mbali) na idadi.
3. Aina za viashiria na mifano rahisi
mtu: mtoto huyu 👈 (sing.) — watoto hawa 👈 (pl.)
kitu/nyumba: nyumba hii 👈 — nyumba hizi 👈
ki/vi: kitabu hiki 👈 — vitabu hivi 👈
mtu: mtoto yule 👉 (sing.) — watoto wale 👉 (pl.)
kitu/nyumba: nyumba ile 👉 — nyumba zile 👉
ki/vi: kitabu kile 👉 — vitabu vile 👉
Kuna pia viashiria vya kati (si karibu kabisa, wala si mbali kabisa) ambavyo hutumika wakati kitu kiko mbali kidogo au kwa msisitizo: huyo (mtoto huyo) — mfano: "Mtoto huyo anacheza pale."
4. Kanuni za matumizi (mifano)
- "mtoto huyu ana kitabu" — Hapa vivumishi "huyu" linafuata "mtoto".
- "nyumba hii ni kubwa" — "hii" inafuata "nyumba".
- "vitabu vile ni vya darasa" — "vile" inatumika kwa vitu vilivyoko mbali.
5. Vidokezo vya kukumbuka
- Kumbuka kuweka vivumishi baada ya nomino: nomino + vivumishi.
- Angalia kama nomino ni moja au nyingi, kisha tumia fomu ya vivumishi inayofaa.
- Tumia huyu/hii/hiki/hivi kwa vitu karibu; yule/ile/kile/vile kwa vitu vya mbali.
6. Mazoezi mafupi (jaribu)
Jaza na vivumishi sahihi:
- _______ (mtoto) anacheza hapa. — jibu: mtoto huyu
- Tazama _______ (nyumba) pale kona. — jibu: nyumba ile
- Chukua _______ (kitabu) hiki mezani. — jibu: kitabu hiki
- Wanafunzi _______ walikuja kesho. — jibu: wanafunzi wale
Endelea kujifunza kwa kuangalia vitu karibu na mbali nyumbani au shuleni; jaribu kusema "huyu/hii/hiki" unaposhika kitu, na "yule/ile/kile" unapoongea juu ya kitu kilicho mbali.
� Maelezo haya ni kwa ajili ya darasa la msingi (umri 11) — zifuatazo ni kanuni za kisarufi za Kiswahili.